کاریزما و کلام

قیمت نفت در معاملات روز جمعه بازار جهانی افزایش یافت و از مرز ۱۰۰ $ ‌در هر بشکه بالاتر رفت.

نفت برنت در معاملات روز جمعه با ۰.۶۳ درصد افزایش، به ۱۰۵ دلار و ۷۳ سنت در هر بشک، و معاملات آتی نفت وست‌تگزاس‌اینترمدیت آمریکا با ۰.۳۲ درصد افزایش، به ۹۶ دلار و ۱۷ سنت در هر بشکه رسید.

بانک کامنولث استرالیا در یادداشتی که روز جمعه منتشر شد، نوشت: هرچه تنگه هرمز مدت بش‌تری بسته بماند، هزینه‌های اقتصادی بیش‌تر می‌شود. تا پیش از جنگ در منطقه، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی از طریق این آبراه جابه‌جا می‌شد.

شبکه NBC از قول فاتح بیرول، رئیس آژانس بین‌المللی انرژی، روز پنجشنبه گزارش داد: «ما با بزرگ‌ترین تهدید امنیت انرژی در تاریخ روبه‌رو هستیم. تا به امروز، ما ۱۳ میلیون بشکه در روز نفت از دست داده‌ایم و اختلالات عمده‌ای در کالاهای حیاتی وجود دارد.»

بیرول پیش از این هشدار داده بود که جنگ و بسته‌شدن مداوم تنگه هرمز به بزرگ‌ترین بحران انرژی که تاکنون با آن مواجه بوده‌ایم، منجر خواهد شد و از دولت‌ها خواسته بود تا با منابع انرژی جای‌گزین، تاب‌آوری خود را تقویت کنند.

ادعاهای رئیس آژانس بین‌المللی انرژی کمی با واقعیت هم‌خوان نیست. در ۱۹۷۳ تمام کشورهای صادرکنند نفت حوزه خلیج فارس صادرات نفت خود به آمریکا را تحریم کردند به‌نحوی که قیمت نفت ناگهان به ۵ برابر افزایش یافت. تنها ایران در آن زمان انرژی مورد نیاز دنیا را تأمین کرد. آن زمان غیر از انرژی‌های فسیلی انرژی‌های دیگری در حد ۱٪ هم وجود نداشت. اکنون حدود نیمی از انرژی دنیا را به موازات انرژی‌های فسیلی، پنل‌های خورشیدی، توربین‌های بادی، نسل نوین نیروگاه‌های هسته‌ای و سوخت هیدروژنی تشکیل می‌دهند. 

با این وصف این بحران بعید است «بزرگ‌ترین تهدید امنیت انرژی تاریخ» باشد و به‌نظر می‌رسد به انتظار نتایج روانی بر بازار عرضه و تقاضا و مدیریت بحرانی موقتی اتخاذ شده باشد.   
مرتبط:
نفت کماکان زیر ۱۰۰ دلار

رئیس‌جمهور آمریکا روز گذشته با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی تروث‌سوشیال مدعی شد: «تعداد زیادی نفت‌کش‌های خالی در حال حرکت به‌سمت ایالات متحده هستند تا نفت و گاز بارگیری کنند.»

در همین حال سنتکام هم ادعا کرده تمام ۲۸ کشتی‌ مین‌گذار نیروی دریایی جمهوری اسلامی را از بین برده و پس از آن دو ناوشکن موشک‌انداز نیروی دریایی این کشور از تنگه هرمز عبور کرده و تعیین شرایط برای پاک‌سازی مین‌ها از این آب‌راهه را آغاز کرده‌اند. سپاه پاسداران این ادعای سنتکام را رد کرده‌است.

پس از اعلام موافقت آمریکا با طرح ۱۰ ماده‌ای ایران به‌دنبال درخواست شهباز شریف نخست‌وزیر پاکستان از ترامپ برای تمدید دو هفته‌ای ضرب‌العجل خود، بازار انرژی به این موافقت واکنش مثبتی نشان داد و قیمت نفت که به حدود ۱۲۵ دلار در هر بشکه نزدیک شده بود، به زیر ۱۰۰ دلار کاهش یافت.

اکنون باید دید بازار انرژی به دو ادعای آمریکا، ادعای سپاه و هم‌چنین شکست مذاکرات میان نمایندگان ایران و ایالات متحده که ساعاتی پیش با ترک اسلام‌آباد از سوی هیئت آمریکایی اعلام شد چه واکنشی نشان خواهد داد.

از طرفی هنوز مشخص نیست آیا آتش‌بس دو هفته‌‌ای اعلام‌شده با وجود شکست مذاکرات به‌قوت خود باقی خواهد ماند یا دوباره آتش‌باری طرفین از سرگرفته خواهد شد. 

جی‌دی‌ونس نماینده ویژه رئیس‌جمهور آمریکا برای مذاکرات با نمایندگان جمهوری اسلامی پیش از ترک اسلام‌آباد در یک کنفرانس خبری ۴ دقیقه‌ای اعلام کرد که طرح پیشین با شکست مواجه شده و او طرحی روشن را روی میز گذاشته و به آمریکا بازمی‌گردد. این یعنی هنوز تمام مسیرهای مذاکراتی بسته‌نشده و از طرفی سخنان نمایندگان جمهوری اسلامی از طیف‌های مختلف هم نشان می‌دهد که تمایل کم‌تری به از سرگیری تنش و تمایل بیش‌تری به مذاکره دارند. 

اگرچه روز گذشته یک هیئت عالی نظامی از جمهوری اسلامی برای هم‌راهی و مشاوره به تیم مذاکراتی وارد اسلام‌آباد شده بود و این پالس‌هایی از آمادگی نظامی جمهوری اسلامی را مخابره می‌کرد. اما واکنش‌های دیپلماتیک اولیه پس از کنفرانس جی‌دی‌ونس هنوز تمایل به از سرگیری درگیری را مخابره نکرده‌اند. 

در همین حال کویت یک تیم بازرگانی بیش از ۲۰ نفره را به اتهام پول‌شویی بازداشت کرده‌است. این هم نشان می‌دهد که زیان برخی منافعی که از روابط پشت‌پرده نصیب برخی از شرکای تجاری جمهوری اسلامی از کمک به دورزدن تحریم‌ها می‌شد، از سود آن با توجه به طولانی‌شدن مدت تنش بیش‌تر شده و برخی کشورها با محاسبه این هزینه و فایده ترجیح داده‌اند به سیم آخر بزنند تا شاید جلوی فرار مشتریانی که نفت‌کش‌های‌شان را راهی برخی از منابع انرژی کمی دورتر کرده‌اند بگیرند. 

در هیچ‌کدام از این نشانه‌ها خبر خوبی برای جمهوری اسلامی نیست. اما از همه این‌ها بدتر این است که جمهوری اسلامی نزدیک به یک دهه مذاکره با آمریکا را به دلیل این‌که قاتل قاسم سلیمانی هستند به تابو تبدیل کرده‌بود. اکنون در کم‌تر از ۴۰ روز حاضرشدند به مذاکره با همان آمریکا به ریاست‌جمهوری همان ترامپی تن بدهند که در کشتن رهبر کشور دست داشته است. 

آن‌هم مذاکراتی که به ناکامی انجامید و نتیجه‌ای از آن حاصل نشد. پاگذاشتن در این «تله استراتژیکی» برای جمهوری اسلامی بسیار وخیم‌تر و هزینه‌برتر از شکست‌های تاکتیکی نظامی و مالی است.

اکنون قالیباف که حاضر نشد گرگ بالان‌دیده دیپلماسی را با خود ـ یا از غرور یا از ترس به اسلام‌آباد ببرد، چه پاسخی برای ثابتی، رسایی، ذوالقدر و وحیدی خواهد داشت؟ اگرچه او «سید محمود نبویان» را با خود همراه کرده‌بود تا برای خود حاشیه امنی نزد پایداری‌ها ایجاد کند، اما این‌بار انتقادها فقط معطوف به پایداری‌ها نیست و طیف بسیار وسیع‌تری را در بر می‌گیرد. 

با این اوصاف به نظر می‌رسد اهرم انرژی و نه فقط تنگه هرمز میزان بالایی از کارایی خود را برای جمهوری اسلامی از دست داد و اهرم رمزارز و حق عبور گرفتن از کشتی‌های عبوری هم بعید است بیش‌تر از چند ماه تاریخ انقضا داشته باشد.

زمان آبستن حوادثی غیرقابل پشت‌بینی است. اما برای جمهوری اسلامی نه بازگشت به شرایط پیشین ممکن است و نه پیش‌بینی و تصور تصویر شفافی برای آینده.