کاریزما و کلام

توییت صفحه ارتش روسیه در شبکه جهانی X و نقلی از پوتین رئیس‌جمهور این کشور مبنی بر «رد ادعاها درباره برنامه‌ریزی برای حمله به اروپا» مصداق عینی اراجیف و خبرهای «رجفه‌دار» و ایسنا که این اراجیف را بازنشر کرده به تعبیر قرآن مصداق «مرجفون» است.

در «خبر» و «خبرگزاری» شبهه‌ناک‌نبودن منبع خبر، بسیار بسیار مهم‌تر از پاک‌بودن منبع درآمد یا منبع مالی است. هر خبری را نباید بلافاصله و بدون پرسش و بررسی بازنشر کرد.

پوتین ادعایی مطرح‌کرده. آیا این یک توییت مستقل بوده، یا در پاسخ به پستی ری‌توییت شده؟ آیا درون این توییت لینکی هم برای اشاره به ادعا بارگزای شده‌اس یا نه؟ اگر پوتین ادعای خود را بدون سند، لینک و فکت منتشرکرده، آیا ایسنا به آن ادعاها که پوتین در پاسخ به آن‌ها مدعایی مطرح و صفحه  ارتش روسیه آن‌را توییت کرده دست‌رسی داشته یا نداشته‌است؟

اگر داشته، چرا در پیشینه خبر به آن ادعاها که کِی؟ از سوی چه کسی؟ یا چه مرجعی؟ یا چه کشوری؟ یا ... مطرح شده اشاره‌ای نکرده‌است؟

آن‌چه از این خبر برمی‌آید آن است که رئیس‌جمهور روسیه ادعایی ساخته ذهن خودش را تکذیب و آن‌را «کاملاً ساختگی» دانسته‌است.

چکیده خبر ایسنا این است: «ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه در اظهاراتی رسمی اعلام کرد که این کشور هیچ‌گونه قصدی برای حمله به اروپا ندارد و چنین ادعاهایی را «دروغ» و «ساختگی» توصیف کرد.

طبق گزارش صفحه ارتش روسیه در پلتفرم ایکس، وی تأکید کرد که روسیه هرگز برنامه‌ای برای اقدام نظامی علیه کشورهای اروپایی نداشته»

ایسنا در پیشینه خبر آورده: «تنش میان روسیه و کشورهای غربی از زمان آغاز عملیات نظامی مسکو در اوکراین در سال ۲۰۲۲ به‌طور بی‌سابقه‌ای افزایش یافته است. ناتو طی ماه‌های اخیر بارها درباره احتمال گسترش درگیری هشدار داده و در مقابل، روسیه تأکید کرده است که اقدامات غرب، از جمله ارسال تسلیحات سنگین به اوکراین، امنیت اروپا را بیش از پیش تهدید می‌کند.»

اولا که عملیات نظامی مسکو در اوکراین نبود و تجاوز رسمی بود. مجمع عمومی سازمان ملل همان‌زمان در قطنامه‌ای با رأی بالا آن‌را محکوم کرد. پس خبر می‌تواند بدون قضاوت مستند به محکومیت یک نهاد بین‌المللی و باید از واژه «تجاوز» استفاده و آن تجاوز را با استفاده از کلمه «عملیات» توجیه یا سفیدشویی نکند.

دوم در این خبر صرفا به تنش میان روسیه و اروپا اشاره شده که سابقه‌ای دست‌کم ۷۰ ساله از جنگ جهانی دوم به این سو و بعد جنگ سرد دارد. تنش میان اوکراین و روسیه هم دست‌کم سابقه‌ای ۱۰ ساله دارد و پس از یک‌بار تصرف یکی دو استان اوکراین از سوی روسیه، در ۲۰۲۲ این تنش «تمام‌عیار» شد.

پوتین بازنده تمام‌عیار نبرد هم در میدان اوکراین و هم در میدان اقتصاد جهانی، تلاش می‌کند با انتشار این توییت‌ها برای خود «توجه‌»کی دست‌وپا کند. ایسنا که منتشرنکردن این خبر برای‌اش زیانی نداشت، و منتشرکردن آن برای‌اش سودی ندارد، چرا بی‌جهت آبروی اندک رسانه‌ای خود را به‌حراج می‌گذارد؟

من نمره ریاضی یا حساب‌ام صفر نیست. زیر صفر است. کارمند بانک بودم ولی چون عدد بلد نبودم از بانک بیرون آمدم. نمره ادبیاتم ۱۱ نباشد، ۹ هم نیست. دست‌کم ۱۰ هست و در این درس تجدید نیستم. ضمن این‌که اهل مطالعه متون صرف و نحوی عربی مثل کلام شیعه، قرآن، نهج‌البلاغه و شرح و نقد آن‌ها هم هستم. 

به وزن عروضی هم آشنایی دارم و در وزن و نظم هم بلدم سخن بگویم. البته وزنِ از محتوا تهی و صرفا برای مشاعره و گرم‌کردن محافل. شعر بی‌وزن هم گاهی سروده و در وبلاگ اصلی‌ام در همان زمان منتشر کرده‌ام. 

سردبیر دو سایت خبری حرفه‌ای و مدرس سواد رسانه و ویراستاری هم بوده‌ام. یادداشت‌های‌ام هم در رسانه‌های ایران و خارج از ایران البته به زبان فارسی منتشر شده‌است. 

همه این‌ها را گفتم که بگویم با این‌که «از هر هنرم پنج انگشت می‌بارد» با این‌حال از متن این خبر سر در نیاوردم. این به‌خاطر این نبود که بازار سرمایه و بورس با عدد سروکار دارد و من عدد بلد نیستم. این خبرِِ بازار معاملات و سهام و بورس بود، و خبر باید برای هر مخاطبی با سطح میانگینی از سواد خواندن و نوشتن قابل درک باشد. 

من تقریبا از این خبر فهمیدم که فقط درِ بازار سهام از شنبه باز می‌شود ولی ظاهرا معامله یا ردوبدل شدن سهام و خرید و فروشی در کار نخواهد بود. 

شاید هم من دیگر پای‌ام لب گور نیست. در گورم ولی هنوز گرم‌ام و متوجه مرگ نشده‌ام. 

تا آن‌جا که من از دوران دبستان یادم هست، نام جزیره‌ای که راه‌بردی‌ترین جزیره ایران در تولید و صدور نفت خام است «خارْکْ» بوده‌است. شاید من اشتباه کنم. هیچ کتاب تاریخی یا جغرافیایی هم دم دستم نبود که به آن نگاه کنم و تلفظ لاتین آن‌را چک کنم. 

در این موارد در دوران شهروند الکترونیک قاعدتا استاد گوگل بود و منابع معتبر جغرافیایی. از جمله خود گوگل ارث و گوگل مپ، یا دست آخر ویکی‌پدیا که تا اندازه‌ای قابل اعتماد برای دبل‌چک بودند. اما اکنون در دست‌رس نیستند. 

در این خبر ایسنا خبرگزاری دانشجویان ایران با قدمت دست‌کم ۲۵ ساله نام این جزیره را در تیتر و بدنه خبر ۶ بار «خارگ» نوشته، آن‌هم از قول نماینده‌ای که بومی آن مناطق (نماینده بوشهر) است. از این نظر شاید حق با ایسنا، و حافظه من نم‌کشیده باشد. 

اما تحریر خبر از انشای یک کودک دبستانی هم ضعیف‌تر است. این خبرگزاری که باید نماینده «دانش» در ایران باشد، آبروی دانش‌گاه و دانش‌جو و روزنامه‌نگاری و سواد رسانه و از همه مهم‌تر «دستور زبان ادبیات» را کلا در اغلب تحریر خبرها و گزارش‌ها برده‌است. 

 برای نمونه من این عکس را گذاشتم که دوستان با مشاهده ببینند که چه‌قدر در ایران امروز به قول اسکندر: «کارهای بزرگ به آدم‌ها کوچک و کارهای کوچک به آدم‌های بزرگ» سپرده شده و این توصیه ارسطو به اسکندر بود که وقتی در سپاه کم‌آوردی برای تخریب سرزمین‌ها این کار را انجام بده.